Latest Entries »

photo taken from

it is a natural process how a boulder becomes one with the sand

as the sea claim grains from a mighty rock

in the every visit of the murmuring waters under the full moon

as if the sea confessing  its love to the the wind

in the every excited crash of waves during a thunderstorm

with the vast waters welcoming its children back

the boulder which stood witness

to countless sunsets unites with the sand

in the same manner it is how a wearied soul may end

like sand pounded by the waves and refined by time

each piece taken by the sea and portions sold to the wind

the uncertainty of  being with grains of the soul taken into the abyss

and what remains were taken by the wind into the world

scattered and undefined in the infinity

existing yet without being nor reason

the erosion of being

the absence of self


In lieu of my Nihongo (日本語) classes. I decided that one form in which I can master the language is by using it, whenever I can, to create a short verse or a simple line. Making a literary piece out of the language.

Here is my first:

くない, です.
[Onna ga yasukunai, juyo desu.]
Women are not cheap/low, but important.

The 英語 (Eigo) or English translation seems less poetic, but it helps in getting my point across. The prevailing character in the three Kanjis is (onna), the symbol for woman. The next character, which is (yasu) is the Kanji for cheap or low (安い/yasui). The third character, (yō) is the symbol used to mean important (重要/juyō). Though the complete characterization for important is 重要, I learned that the Kanji 要 alone is usually used to suffice.

i used to know love but now, i have forgotten. i cannot remember the what, where, when, why and how. i lost my flair for this. and now, i am trying to rekindle this love affair.

the note on my wall has a list of numbers, of dates and things to be done. of me succumbing to deadlines.

but, i did not make it. i would like to believe that i am invincible for i did not give in to the discipline of such things. but, all i have now is disappointment and uncertainty.

and so i read.

i read, and read some more. i read of history. i read of the women’s question. i read of the stories of the ordinary people. i read of the struggle of men and women. i read of the martyred and the revolution.

and now i remembered the fundamental question, for whom. and now the what, when, where, how and why are vivid again.

just like how a photograph captures a moment and preserves a memory. the poetry of the lives of the masses, the stories of struggle, of men and women martyred, all these roused me.

i know that now i am again on the right track of love and fidelity. of my commitment to the written word.

i am inspired. this love affair is rekindled [and i pray for the better].


i would like to share this: clara zetkin’s lenin on the women’s question.


kagabi, malamlam ang buwan. tila nagmamasid, tahimik na tagapakinig. malalim sa pag-iisip. marilag.
kagabi, hinikayat ako ng kahiwagaan ng buwan. inangkin akong muli ng misteryo nito.
habang ang iba ay naglalayag na sa dagat ng panaginip, pinili ko na muling makiisa sa imbitasyon nitong maglagalag sa gising na diwa.
balikan ang nakaran. tawirin ang mga pilat na marka ng digmaan at ng mga sugat na nagbabalat-kayo na pilat.
ipinahatid nito sa banayad na hangin ang isang bulong. bulong na nagsasalaysay sa kasaysayan ng tunggalian, ng pakikidigma.
sumuko ako sa alok nito na taluntunin ang bawat hakbang, bawat pagtindig at pagbagsak ng mga pilat.
pinaalala ang panahon ng kapanglawan noong tag-ulan at ang nakikiisang tagaktak ng pawis doon sa lansangan sa nakalipas na mga tag-araw.
sinamahan ko ang buwan sa kalumbayan nito. nakiramay sa tila kalugmukan nito, ngunit ako pala ang kanyang kinalinga.
siguro walang makakaintindi sa lohika kung bakit malungkot ang buwan noong gabing iyon.

marahil may lugar at panahon para dito.

pero balang araw, baka (mali. sana, oo sana) ako naman ang makapaglakbay sa kasaysayan ng buwan. kasaysayan ng isang mandirigma at ang baluti nitong mga pilat.

mga marka na nakuha nito sa larangan ng pagtindig. kung bakit mahirap maging babae sa lipunan at kung paanong mas mahirap maging babaeng nakikidigma.

iniwan ako ng buwan pagsapit ng umaga dala ang pangakong magbabalik ito sa panahon ng kadiliman. bilang gabay, bilang liwanag.

maghihintay ako lagi. gising. hanggang sa panahon na handa na akong tangayin nito sa kanyang kasaysayan.

hanggang sa panahon na pinatibay na din ng mga pilat ang aking kabuuan.


*ang larawan ng buwan ay nakuha mula sa:

Earlier this morning I attended my Film 177 class in which the course description is ‘Women and Cinema’. I came in late and the class was already doing an activity. Good thing the professor was in a good mood. The professor, Miss Avie Felix, asked me “and you are?” in which I dutifully answered by saying my surname. She joked to me “no, you are really late.”

So anyway, my seatmate is kind enough to explain to me what the activity is about. As it turned out the class was asked to explain, deconstruct, make a poem, explain or just plainly continue the words stating “I AM WOMEN.”

I got excited with this activity, thinking this could be a good excuse for me to do poetry which is totally different from news writing. So after a few minutes I ended up with a poem. I explained to the class the content of this poem before reading it out loud (everyone was asked to read out loud and explain their respective concepts). Here is the poem:


I hold half of the sky
half of the world
half of my nation

Look at me
I am not just breasts
nor just vagina

See me
I am your wife, mother,
, your sister

Stop mispronouncing me
My place was never just at the kitchen
not even the bedroom

My place is not at home
No, it is not just at home
My home is in the struggle

I am half of the force for societal change

I remember just recently, when I went to Japan for a conference, I had the opportunity to meet the Philippine Ambassador to the said country. I went there as part of a multi-sectoral consultation for the rights of Japanese-Filipino children (JFC). The Ambassador asked all the youth participants there their collegiate courses.

He then asked me what I am taking up now, I proudly said “journalism Mr. Ambassador.” He smiled and said that the profession I am taking is dangerous and deadly.

I have heard such commentaries a lot of times and such statements are sadly validated by statistics and the different human rights watch groups. And now, in a disgusting manifestation of warlordism and brute force of those in power, ticks are added on the number of killed journalists, women and innocent civilians.

Worst, the said warlords of Maguindanao, the Ampatuan clan, is a known ally of President Gloria Arroyo. It is saddening how a woman president who is expected to advance women’s rights as human rights does otherwise.

As of now, 57 bodies were dug up and there are reports that all the women were raped first before they were killed. Also, the bodies of Mangudadatu women (the rival clan of the Ampatuans) were found to be severely mutilated.

Yesterday was the celebration of the International Day for the Elimination of Violence Against Women. A commemoration of the date when in 1960 the Mirabal sisters of the Dominican Republic were brutally assassinated by the dictator Rafael Trujillo. The three sisters Minerva, Patria and Maria Teresa were political activists who then actively opposed the dictatorship.

The three sisters were called “Inolvidables Mariposas” or the “Unforgettable Butterflies” whose death helped propel the anti-Trujillo movement that brought the end of the dictatorship.

According to the online site of United Nations “[t]he memory of the Mirabal sisters and their struggle for freedom and respect for human rights for all has transformed them into symbols of dignity and inspiration. They are symbols against prejudice and stereotypes, and their lives raised the spirits of all those they encountered and later, after their death, not only those in the Dominican Republic but others around the world.”

This celebration was first declared from the 18th to the 21st of July in 1981 by the Feminist Encuentro for Latin America and the Caribbean in Colombia. During that time the women voiced out their condemnation of gender violence (domestic battery, rape, sexual harassment, state violence including torture and abuses of women political prisoners).

And in the year 1991, through the Center for Women’s Global Leadership with the 23 women participants, from 20 countries, of the Women’s Global Institute on Women, Violence and Human Rights, the global campaign of 16 Days of Activism Against Gender Violence was launched.

This 16 Days of Activism involves other significant dates namely:  November 25 (International Day Against Violence Against Women); December 1 (World AIDS Day); December 6, (the anniversary of the Montreal Massacre, when 14 women engineering students were gunned down for being feminists); and December 10 (Human Rights Day).

In light of this campaign let us all vow to put an end to such a system that coddle violence against women and violations on human rights. Let us strongly condemn this culture of impunity.

Let us pledge to end this system that breeds a feudal-patriarchal culture. Let us not forget the contributions of the many martyrs who in the time of darkness have offered their lives so that we can gain freedom and celebrate our democratic rights.

Let us demand justice from a woman president who for the past years have empty boasts of narrowing the gender gap.




* United Nations online (


Got Twitter?

Then Follow GABRIELA Women’s Party Representative Liza Maza!

(Click this link: Liza Maza on Twitter!)

And find out the latest on issues
that concern the women and the country.

Babae, Bata, OFW at Bayan!




Hello cyberworld! Gabriela Women’s Party Representative Liza Maza is now on Plurk!


Add her up and get in the know with the latest on issues regarding women and the country.

Check out the site here –> Rep. Liza Maza on Plurk


Recently, I have attended the Beijing+15 Asia Pacific NGO Forum held at the Miriam College here in the Philippines. It was my first time to participate to such an event, and my first time to meet women from different parts of the globe all united for the goal of achieving gender equality as enshrined in the Beijing protocol.

I participated as part of JASS SEA or Just Associates South East Asia, a cross-regional organization of feminists and human rights workers from different fields. Currently, it works in the Meso-America, South Africa and South East Asia regions.

Culture of oppression

The forum was held last October 22 to 24. When I came in the first day, it was Indian feminist Kamla Kamla who was talking through a video recording. The plenary was titled “Feminisms through Generations.”

“Patriarchy and capitalism is a dangerous combination,” these were the words Kamla uttered, who for a long time now have been working on the concerns of women in India.

Kamla mentioned that patriarchy along with the class structure and the existing caste system, bring about the marginalized state of women in India.

Summarizing the situation in her country, she identified the two root cause of the oppression— culture and religion. A similar story is shared by sisters from the Pacific region.

The panelist from Fiji, Claire Slatter, also identified culture as one of the biggest barrier to women in her country. She stated that Fiji women are subjected to oppressive systems that are reinforced by the law itself.

Tongan women shared the same concerns, as Ofa Guttenbeil-Likiliki shared how women’s rights activists are accused of breaking up families just because they are pushing for the rectification of CEDAW or the United Nations Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination against Women.

As their government stated, the CEDAW document was said to cut across the “Tongan” way of life. Ofa, cited how their country, with population of 100,000, have 6 homicide cases recorded. 4 of the said cases were domestic violence cases where the husbands killed their wives.

Fifteen years after the Beijing protocol and more than a hundred years after the historic March 8 protest, Tongan women can only lease and not own land. Women, who became widows, are also expected by the society to remain loyal to their dead husbands. Failure to do so can enable the court to issue a court order to take the widow off the land.

CEDAW, as Ofa shared is viewed as evil and against Christianity. With all the persecution faced by women rights activists in her country she bravely said, “I don’t feel comfortable, but I know I’m doing the right thing… [Women] have every right to stand up and speak out.”

Taking from history, Kamla explained how in the 1970s they were finding words and ways just to express how the family is the location of the worst form of patriarchy, discrimination and violence. She said “subjugation comes from the most intimate relationships.”

In communication theories, feminists have identified how the language is gendered. Feminist theory, as stated in the book Theories of Human Communication, “begins with the assumption that gender is a pervasive category of experience” (Littlejohn & Foss, p. 222).

Sadly however, gender, as a social construction, have been male dominated and is found to be oppressive to women. With this:

[feminist] theory aims to challenge the prevailing gender
assumptions of society and to achieve more liberating ways
for women and men to exist in the world (ibid., p. 222).

As the experiences of feminists have shown, the current system doesn’t have words to challenge patriarchy. Even the word husband, as sampled during the forum, means to domesticate.

With this, women advocates have come up with creative ways to propagate their cause. As they found out, music and songs are particularly effective forms of teaching.

Fifteen years after

Taking from all the experiences shared by the different women during the forum, I can’t help but to compare the same concerns and experiences in the Philippines.

Seeing parallelisms with the Philippine experience and the experiences of women from different countries, I can’t help but agree on the analysis mentioned by Kamla Bhasin. She said, “unless we fight neoliberal policies, I don’t see a future for gender equality.”

Recent statistics show that women compose 49% of the country’s population. Despite all the claims made that the gender gap in the country is lessened, the realities experienced by grassroots women tell otherwise.

Working with different organizations especially with women from the urban poor, youth and students among others have negated such claims of empowerment.

Seeing how women farmers are not considered as farmers but housewives still. How urban poor women have to work in contractual jobs and meager pay and still expected to tend to housework. How neoliberal policies in education have increased the number of out-of-school young women, not to mention the existence of sexual harassment and rape.

Yes, in this modern age the notion that a woman’s place is in the kitchen and the bedroom still lingers.

I have learned to recognize that there is indeed, double oppression on women not only due to gender but also class-based.

Women must realize that they must stand up and struggle for their own liberation. I have learned that the road to women’s emancipation is rough but through collective struggle along with the other sectors of society it can be achievable.

I am a young advocate for women’s rights. Yes, I may be a novice to some, though I know in my self that I am not less capable in fighting for gender equality.

I know that I am not alone, that there are others like me, young women, who replenish and continue this struggle. I remember how one speaker from Fiji said, as a challenge, that young women [should] not take their rights forgranted and that they should be vigilant.

Another speaker said, if one of us is not free, none of us is free. I agree, as one famous quote said, “there will never be nor will there ever be real freedom as long as there is no freedom for women.”


Littlejohn, S. & Foss, A. (2007). Theories of human communication. Cengage Learning.

Nobela: Pinaglahuan

Awtor: Faustino Aguilar

Taong Nailathala: 1907

Mga Tauhan:

Eduarda “Danding” Gutierrez

Luis Gat-buhay

Victorino Rojalde

Don Nicanor Gutierrez

Ñora Titay Gutierrez

Mr. Kilsberg


“Ang mga kasawiang-palad na ganiya’y dapat nating daanin sa tiis.

Ganiyan na nga ang nabubuhay na tao, mag-aasal patay”

— Pinaglahuan, 1907.


Pinaglahuan ― isang nobela ni Faustino Aguilar na may temang pag-ibig at iniluwal noong 1907. Ngunit piksyonal man, ang nobelang ito ay mayroong makatotohanan na pagsusuri sa lipunang Pilipino noong panahon iyon.

Sa kasalukuyan, mahigit isandaang taon na ang nakalipas ngunit patuloy pa rin na sinasalamin ng nobela ang kalagayan ng batayang masa at ang kinahaharap nila sa ilalim ng imperyalismo. May tatlong matingkad na puntos akong napuna sa nobelang ito.

Una, ay ang pagpapakita ng nobela ng pagka-unawa sa kalagayan ng bayan sa ilalim ng imperyalismo. Ipinakita dito kung paano ang mga tauhan (na representante ng mga uri sa lipunan) ay nagtutunggalian sa ilalim ng iskemang ng imperyalismo.

Ikalawa, ipinakita ng awtor sa nobela na may mga ideolohikal na aparato ang estado na siyang nagbubunsod sa mga tauhan na manatiling docile na lamang. Ang mga institusyong ito rin ang nagpapanatili sa moda ng produksyon ng mga ideolohiya ng naghaharing uri sa pamamagitan ng pagrereprodyus nito.

Ang huli, napansin ko sa nobela na mayroon na itong abanteng pagsusuri sa kalagayan ng mga kababaihan sa lipunan, at buhat dito ay ipinakita ang sitwasyon na dinadanas din ng Inang Bayan.


Tema ng Pag-ibig Bilang Pagpapakita sa Kalagayan ng Bayan

Ang mga tauhan sa nobela ay siya ring mga tampok bilang mga aktuwal na tauhan sa lipunan. Nariyan si Mr. Kilsberg na siyang manipestasyon ng imperyalismo. Si Rojalde bilang representante ng Malalaking Burgesya Kumprador at mga Panginoong may Lupa na siyang mga masasalapi at nakikinabang sa mga iskema ng imperyalismo. Sila Don Nicanor Gutierrez na mga representante ng Pambansang Burgesya.

Si Luis naman ay siyang representante ng uring manggagawa o sa uring anakpawis. Samantala si Danding naman ang manipestasyon ng lipunang Pilipino sa kaanyuan ng Inang Bayan. Sa pamamagitan ng tema ng pag-ibig ay naiangat ni Faustino Aguilar ang istorya upang mulatin ang kamalayan ng mga mambabasa. Ano nga ba ang pag-ibig na ito kundi ang pag-ibig sa bayan at ang paghahangad ng bawat masang Pilipino na naduhagi ng imperyalismo, na siyang rurok ng kapitalismo, na matamo ang tunay na kalayaan sa lipunan at wagas na pagkakapantay-pantay.

Sa paumpisa pa lamang ng nobela ay ipinakita na nito ang mito na ang U.S ay may pag-aasam na palayain o idemokratisa ang Pilipinas. Bagkus, ay ipinakita kung paano sa pamamagitan ng Paris Treaty ay napaloob sa bagong kolonyalista ang bayan. Ipinakita din sa nobela na noong panahon na iyon ay may pagkakahati sa mga Pilipino.

Ang una ay yaong mga nagsipagsandata upang matamo ang tunay na pagsasarili. Ang sumunod naman ay yaong mga makikinabang sa pakikiugnay sa U.S. Nagpuna si Aguilar sa umpisa pa lamang ng kanyang akda na sadyang may kahirapan para sa huli na pumanig sa pagsasarili sapagkat puro sariling galing at hindi kagalingan ng bayan ang pinaiiral.

Mayroong pag-aanalisa sa uri sa nobelang Pinaglahuan. Sinuri nito kung paano ang bawat uri ay kikilos upang dumulog sa panawagan ng bayan. Nabanggit sa nobela na: “Bayan ang tumawag at bayan ang dumalo” ibig sabihin ay may kahandaan din ang mamamayan na dumulog sa panawagan ng bayan.

Ngunit, mayroong uri sa lipunan na maaaring isawalambahala ang panawagang ito. Gaya ng puna ni Luis Gat-Buhay doon sa nagmamay-ari ng tanghalan na ayaw ipahiram ang kanyang lugar sa pagpupulong.

Ayon kay Luis: “Kung walang nilit sa kanya’y [ang nagmamay-ari ng tanghalan] di tatalikwas.” Palibhasa ay nagdadalawang isip sa takot na maapektuhan ang kanilang kalagayang nakaaangat sa lipunan.

Ito ay sapagkat silang mga masalapi ay walang interes na dumulog sa pulong na pag-uusapan ang pagsasarili ng bayan sapagkat ayon sa nobela: “Manapa’y nagsisipangambang makisama sa bayan at baka mangapahamak.” Sila ay nariyan lamang tuwing may tagumpay ang bayan. Sa ganitong pagkakataon ay sila pa ang nagkukumahog na manguna.

Samantala, ipinakita sa mga nais ni Luis ang hinahangad din ng kabuuan ng masang Pilipino na binanggit sa ika-anim na kabanata ng nobela.

Ang anim na pinaka-aasam ni Luis ay ang una, panahon na walang panginoon at walang alipin.

Ikalawa, na ang kawanggawa ay hindi na mabibili.

Ikatlo, na ang bawat isa ay magkasya sa kaniyang kailangan na lamang.

Ikaapat, na ang kagalingan ng lahat ang siyang mag-udyok sa tao sa pagdaraos ng ano mang akala.

Ikalima, ang kapangyarihan sa pamamahala ay maging kahulugan ng kalooban ng lahat at huwag ng iilan.

At ang ikaanim, ay ang pagkakaroon ng isang panahon na ikatutupad ng mga aral at haka-hakang ngayon ay inaring panaginip lamang.

Ito ay ang mga adhika ni Luis na siyang nais niyang makamit ng bayan. Ngunit siya namang hindi hinahayaan ng interes ng imperyalismo at mga kaalyado nito na maisakatuparan. Ito ay dulot ng pagnanais na magkamal pa ng maraming kayamanan at kapangyarihan.


Mga Represibong Institusyon ng Lipunan

Samantala nirerepresenta naman ni Danding ang abang kalagayan ng mga Pilipino sa gitna ng mga institusyon na siyang nagpapalaganap ng ideolohiya ng naghaharing-uri sa lipunan. Nariyan ang kaniyang mga magulang o ang institusyon ng pamilya. Nariyan din ang institusyon ng ekonomiya, ng pulitika at ang institusyon ng simbahan na siya ring nagpapalaganap ng naturang mga ideyolohiya.

Ano nga ba at nabanggit ni Luis na ang salapi at pananampalataya ay mga napakalalakas na kaaway niya. Ito ay dahilan sa kalagayan na kinahaharap nila ni Danding. Nalalaman ni Luis na hindi maaaring maisakatuparan ang pag-iibigan nila ni Danding dahilan sa ang kapalaran nila ay itinakda na ng mga institusyon na nakapalibot sa kaniya.

Makikita din sa nobela ang kalakaran sa lipunan. Dalawa sa mga ito ay kung paano pinapananaw ng mga tao ang kaunlaran at ang sumunod ay kung paano nga ba naisisilang sa lipunan ang mga kriminal. Napansin ko na mayroong macro-objectivist na pagpapananaw si Aguilar sa kung bakit nga ba may mga krimen sa lipunan. Tinitingnan nito sa kabuuan o malawakang perspektibo ang pagsusuri.

Sa ilalim ng mga teorya sa macro-objectivism sinsabi na ang pagsalungat ay bunga ng mga kondisyon sa lipunan. Dito, sinasabi na bawat lipunan ay may mga pinahahalagahan na mga values. At sa isang kapitalistang panahon ang mga values na pinahahalagahan ay yaong mga materyal na kagaya ng salapi. Sa loob ng lipunang ay may tatsulok, na siyang nagsasabi na mayroong pagkakahati-hati sa uri, at kabilang dito ang malaking bilang ng mga uring anakpawis.

Dahil sa may mga mamamayan na walang kakayanan na makamit ang itinakdang values ng lipunan sa pamamaraan na aprubado nito ay napipilitan sila na kamtan ito sa ibang pamamaraan. Paraan na ayon sa batas ay mali sapagkat silang nagtatakda ng mga patakaran, ay siya ring mga naghaharing-uri na ang interes ay ang mapanatili ang sariling kagalingan.

Mula sa pagpapakita ng mga institusyong ito na siyang nagsasagka sa ikakatuparan ng pag-iibigan nila Danding at Luis ay nasuri ni Luis na siya ring mga naturang institusyon ang dahilan ng pagkaduhagi ng mga mahihirap sa lipunan.

Ang mga institusyong ito na siya ngang nagpapalaganap ng ideyolohiya na kumakalinga sa naghaharing mga uri ay siya ring pumipigil sa ikasasakatuparan ng mga hinahangad ni Luis na mga pagbabago sa Pilipinas. At siya ring pumupigil sa tunay na kaginhawaan ng masang nakararami. Ang buhay nila sa pagkakasabi ni Luis ay “ang sa alamang, paglukso ay patay.” Ano pa nga ba at itinakda na rin ang kapalaran ng mga dukha na masasalimin sa madaming tagpo sa nobela.

“Doon na nanghina ang kaniyang malalakas na butong mula nang mapasabahay na iyon ay ginamit na lamang sa paglingkod sa iba at minsan ma’y hindi sa sarili. Palad ng dukha, katalagahan sa buhay ng mahirap.”

— Pinaglahuan, Kabanata 9

“Nagbubukang-liwayway sa kasilangana’y ngumingiti na ang masayang liwanag, ang mga manggagawang maaga kung pumasok ay nagsali-salimbay sa mga lansangan at ang mga dukhang ‘di naghapuna’y gising nang nangag-iisip kung saan kukuha ng makakain sa maghapon.”

— Pinaglahuan, Kabanata 9

Samantala yaong mga interes at pagpapalagay ng masasalapi at mga opisyal sa pamahalaan sa mga dukha at rebolusyonaryo ay ipinakita din sa nobela.

“Ang mga dukha ay di maaaring makisilong man lamang sa lilim ng aking panambi”

— Pinaglahuan, [Don Nicanor] Kabanata 4

“[K]ahit sa paninirang-puri sa ganito o gayong manggugulo, gaya ng tawag sa mga may damdaming mahal na ‘di nagbibili ng kanilang pananalig at layon, palibhasa’y nangakatatalastas na hindi ang lagay na kasalukuyan ang marapat sa Pilipinas, kundi ang isang kapalarang lalong may mataas na uri, bilang kapalit ng dugo ng kaniyang mga bayaning sa lahat ng dako’y nagsuyo ng buhay na yakap ang watawat ng isang banal na adhika”

— Pinaglahuan, Kabanata 10

Sa nobela ay ipinakita din na ang mga tauhan doon ay mayroong pagkilala sa pangangailangan ng isang rebolusyon upang makamit ang tunay na pagkakapantay-pantay.

“Upang mabago ang kalagayan natin sa pamamayan ay nangangailangan tayo ng paghihimagsik”

— Pinaglahuan, Kabanata 7

“Walang kapoon-poon kundi ang katwiran, sa kaniyang kahulugang talaga, ang katwiran ay siyang panginoon ng lahat, haring makapangyarihan na ‘di kumikilala ng lahi, kulay at pagkatao”

— Pinaglahuan, Kabanata 7


Sitwasyon ng Kababaihan sa Lipunang Pilipino

“Sasabihin lamang na napalaki ang isinulong ng sansinukob, gayong ang katotohana’y kasangkapang kung ipalagay ang babae, kasangkapang pamuno ng isang kailangan at alipin habambuhay”

—Pinaglahuan, Kabanata 18

Palibhasa ay mayroong pagsasapananaw sa kaunlaran na ayon kay Danding ay “sa malinaw na tubig tumitingin, [at] hindi sa mabahong burak sa kailaliman” kung kaya mababaw din ang pagsasapananaw sa kahulugan ng kaunlaran. Kadalasan pa nga ay sa ngalan ng kaunlaran ay lalo pang naisantabi ang kalagayan ng mga naghihirap na Pilipino.

Sinabi sa nobela na si Don Nicanor Gutierrez ay may paniniwala na ang anak na babae ay puhunan. Tila ganito din ang pagsasapananaw sa kalagayan ng Inang Bayan na ang kahalagahan ay nasusukat hanggat ito ay makukunan ng kapakinabangan.

Bukod sa pagpapakita ng kalagayan ng mamamayan na impluwensyado ng mga institusyon sa lipunan ipinakita din sa katauhan ni Danding kung paano ang kalagayan ng inang bayan na siyang kinadenahan ng mga institusyon ng imperyalismo upang masiguro ang kanyang pagsunod. At ang mga masalaping anak ng bayan ay nakikialyado pa sa imperyalismong interes dahil sila ay may kapakinabangan din.

Maigting na ipinakita sa nobela ang kalagayan ng mga kababaihan sa lipunang Pilipino na masasalamin sa mga pahayag ni Danding sa nobela. Ipinahayag niya sa nobela kung paano nga ba ang sektor ng kababaihan ay itinatakda na ang buhay kahalintulad ng kapalaran ng bayan.

Sa mga pananalita ni Danding na ang puso niya ay di kailanman makukuha ni Rojalde ay naalala ko ang sinabi ng lider katutubo na si Macli-ing Dulag: “Ang katawan ko lang ang mamamatay, hindi ang diwang ipinaglalaban.” Maihahalintulad ko sa porma ng pag-aaklas na ginawa ni Danding na kahit na ang pisikal na katawan niya ay hindi na niya hawak ay naniniguro naman siya na ang kanyang diwa ng pag-ibig ay hindi maaagaw mula sa kanya, pag-ibig para sa kasintahan ─ na siya ring pag-ibig sa diwa ng kalayaan.

At yaong anak na isisilang ni Danding ay siyang rebolusyon na bunga ng panawagan ng mga dukha na makamtan ang isang tunay na kalayaan ng bayan. Ang pag-ibig ng mamamayan sa Inang Bayan ang siyang nagluwal sa himagsikan.


(isang rebyu para sa Panpil121)